Czym jest wolny człowiek? Odpowiedź na to pytanie nie jest tak łatwa, jak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Wielu filozofów próbowało zrozumieć koncepcję wolności. Wnioski, do których doszły, zostały przedstawione w tym artykule.

Problem wolności w filozofii

Należy zauważyć, że w filozofii problem wolności jest zwykle interpretowany w odniesieniu do osoby, do jego zachowania. W naturze wolność postrzegana jest jako "nieznana potrzeba", wypadek. Problem, który nas interesuje, ewoluował w takich sprawach, jak wolna wola i związana z nią ludzka odpowiedzialność. Poruszono także problem samej możliwości bycia wolnym, mówiono o wolności jako o sile regulującej stosunki społeczne. Prawdopodobnie żadne pytanie filozoficzne nie posiada tak dużego dźwięku politycznego i społecznego, jakim jesteśmy zainteresowani. Bardzo ważne jest ustalenie, kim jest wolna osoba i czy można w ogóle uznać ludzi za wolnych. Dlaczego? Zobaczmy.

wolny człowiek

Jak ważna jest wolność dla osoby?

Posiadanie tego dla osoby jest imperatywem moralnym, społecznym i historycznym, kryterium jej indywidualności, a także wskaźnikiem poziomu rozwoju społeczeństwa. Rygorystyczne uregulowanie ludzkich zachowań i świadomości, arbitralne ograniczenie wolności, wcielanie go w rolę "narzędzia" w systemach technologicznych i społecznych, szkodzi nie tylko jednostce, ale także całemu społeczeństwu. W końcu to właśnie wolna osoba ostatecznie tworzy społeczeństwo, które staje się zdolne nie tylko przystosowywać się do społecznych i naturalnych okoliczności rzeczywistości, ale także przekształcać je, realizując własne cele.

ludzka wolność

Osobowość jest zawsze materialnym nośnikiem wolności, działa jako podmiot. W związku z tym są to społeczności (klasy, grupy społeczne, narody), w których się znajdują. Jednak wolny człowiek jest nieuchronnie konfrontowany z koniecznością. Jak rozwiązać tę sprzeczność?

Wolność i konieczność

Wolność człowieka była tradycyjnie rozważana w historia filozofii w związku z koniecznością. Potrzeba z kolei była postrzegana zazwyczaj w formie predestynacji, skały, losu, dowodzenia działaniami ludzi i zaprzeczania wolności ludzkiej woli. Takie rozumienie potrzeby najbardziej wyrazistej inkarnacji można znaleźć w łacińskim przysłowie, zgodnie z którym los kieruje swoim gospodarzem i pociąga tych, którzy mu się sprzeciwiają. Zestawienie takich pojęć, jak "konieczność" i "wolność człowieka", zamiana jednego z nich na drugą lub zaprzeczenie tego czy innego ponad dwa tysiąclecia, było przeszkodą dla filozofów, którzy nie mogli znaleźć satysfakcjonującego rozwiązania tego problemu. Przed idealistami XIX wieku, stare pytanie zrodziło się z konieczności i wolności, tak jak przed metafizykami w XVIII wieku i wszystkich filozofów, którzy rozważali ich stosunek do myślenia o ludzkiej egzystencji.

Wartość rozwiązania problemu wolności i konieczności

Ogromne znaczenie praktyczne ma filozoficzne rozwiązanie problemu relacji między zachowaniem i czynnościami jednostki, takie pojęcia jak "wolność duszy" i "konieczność". Jest to szczególnie ważne przy ocenie działań ludzi. Problemu tego nie można uniknąć ani przez prawo, ani przez moralność, ponieważ nie można mówić o prawnej i moralnej odpowiedzialności za działania bez uznania wolności jednostki. Jeśli ludzie działają tylko z konieczności i nie mają wolności duszy, to kwestia odpowiedzialności osoby za swoje zachowanie traci sens. Wtedy "nagrodą za zasługi" jest albo loteria, albo arbitralność.

Egzystencjalizm i esencjalizm

Rozwiązanie antynomii "konieczność lub wolność" zależało od historii filozofii, od jakiego kierunku filozofowie należeli do egzystencjalizmu (od łacińskiego słowa "istnienie") lub esencjalizmu (od łaciny "esencja"). Innymi słowy, istnienie lub istota były dla nich pierwotne, lub pierwotne. Dla zwolenników esencjalizmu wolność była jedynie przejawem, ucieleśnieniem konieczności, z której odchylenia były przypadkowe. Natomiast reprezentanci egzystencjalizmu postrzegali wolność jako podstawową rzeczywistość ludzkiego życia i uważali ją za pojęcie abstrakcyjne. Człowiek w istnieniu nabywa esencji, nie ma wyższej natury przed istnieniem, a także przeznaczenia (przeznaczenia) człowieka.

Wartość wolności wyboru

człowiek musi być wolny

Kluczem do postępu społeczeństwa jest wolność wyboru, taka sama jak w ewolucji biologicznej. dobór naturalny. Obaj odgrywają rolę głównego czynnika napędowego rozwoju (w drugim przypadku - żywej natury, a w pierwszym - społeczeństwa). W mechanizmie ich działania istnieje jednak zasadnicza różnica. Jednostka biologiczna w procesie doboru naturalnego jest przedmiotem działania praw ewolucyjnych, zgodnie z którymi przeżywają najbardziej przystosowane do środowiska organizmy. Wolność wyboru oznacza, że ​​jednostka, jednostka społeczna jest przedmiotem procesu społecznego, który dostrzega osiągnięcia duchowej i materialnej kultury całej ludzkości.

filozofia życia

Biologiczne korzyści jednostek w trakcie działania doboru naturalnego są przekazywane tylko ich bezpośrednim potomkom. Swoboda wyboru prowadzi do tego, że osiągnięcia ludzi w różnych dziedzinach działalności są duchowe i wartości moralne praktyczne doświadczenie, wynalazki, akumulacja wiedzy - mogą być postrzegane potencjalnie przez wszystkie osoby, które mają do nich dostęp. Dla pełnego rozwoju ludzkości potrzebne jest wolne społeczeństwo. Rodzi to kwestię wolnej woli.

Rozwiązywanie problemu wolnej woli

Od czasów starożytnych powstają niekończące się spory w filozofii o wolnej woli, czyli o możliwości samostanowienia człowieka we własnych działaniach. Zaczęli od czasów Sokratesa. Czy wola jest podporządkowana czemuś zewnętrznemu, czy też jest niezależna? Czy jest źródłem samo w sobie, czy pochodzi z zewnątrz? Te pytania były spowodowane ogromnym znaczeniem tego problemu, idei osobowości jako podmiotu twórczej i moralnej działalności. W ich rozwiązaniu wystąpiła następująca sprzeczność: jeśli jakakolwiek czynność jest ściśle określona i nic, poza tym, że tak jest, to nie można jej przypisać ani obwiniać. Jednak z drugiej strony, pojęcie, które będzie jedynie "ostateczną przyczyną" jakiegoś działania moralnego, które nie jest z góry ustalone, sugeruje, że przyczynowo-skutkowa seria zjawisk pęka. Jakie więc są podstawy myśli wolnego człowieka? Zaprzecza to potrzebie solidnego, logicznego wyjaśnienia naukowego.

Determinizm i indeterminizm

W rozumieniu wolnej woli zgodnie z tymi dwoma aspektami antynomii pojawiły się dwie główne pozycje filozoficzne. Pierwszym z nich jest determinizm (od łacińskiego słowa "przyczynowość", "definicja"). Przedstawiciele tego kierunku wierzyli, że wola powinna być wyjaśniona z pewnych powodów. Drugi to indeterminizm, który odrzuca tę możliwość. Zgodnie z różnymi czynnikami (duchowymi, umysłowymi, fizycznymi), które są uznawane za przyczynę działań wolicjonalnych, powszechne jest rozróżnienie pomiędzy determinizmem mechanicznym i "geometrycznym" (Hobbes, Spinoza) i psychologicznym, lub mentalnym, mniej ścisłym (T. Lipps) wśród pojęć determinizmu. Najbardziej spójny indeterminizm można uznać za naukę Men de Birana i Fichtego. Jednakże indeterminizm doprowadzony do logicznego końca opiera się na tzw. Wolności obojętności, czyli równej możliwości przeciwstawiania się rozwiązaniom. To z kolei prowadzi do paraliżu woli (pamiętajmy na przykład o "dupie Buridana", to znaczy o potrzebie wyboru między dwiema równymi alternatywami), jak również o absolutnej losowości dokonanego wyboru. Rozumując w ten sposób, nie można powiedzieć, że każda osoba jest wolna. Dlatego w historii filozofii dominowała zasada mieszanej (eklektycznej) doktryny. Taki jest na przykład dualizm Kanta.

Dualizm Kanta

społeczeństwo wolnych ludzi

Zgodnie z myślą tego filozofa, będącego istotą rozumną, należącą do zrozumiałego (zrozumiałego) świata, człowiek musi być wolny (określając swoje zachowanie, w życiu moralnym). Jednak w świecie empirycznym (eksperymentalnym, naturalnym), w którym panuje naturalna konieczność, ludzie nie są wolni w swoim wyborze, ich wola jest determinowana przyczynowo.

Koncepcja Schelling

wolne myśli człowieka

Koncepcja Schellinga również nosi ślady takiej dualizmu. Z jednej strony ten myśliciel definiuje wolność jako wewnętrzną konieczność. Z drugiej jednak strony przyznaje, że charakter pierwszego wyboru jest samostanowiący. Ta druga dominuje w Schelling. Ten filozof mówi, że człowiek jest postawiony na rozdrożu. Ma w sobie źródło swobodnego przemieszczania się, zarówno do zła, jak i do dobra. Połączenie w sobie tych zasad jest bezpłatne i nie jest konieczne. Niezależnie od wyboru osoby, jego czyn będzie wynikiem jego decyzji. W ten sposób wolne życie jest dwoistą koncepcją.

Pogląd Hegla na wolność i konieczność

każda osoba jest wolna

Dialektyczne sformułowanie problemu konieczności i wolności, która nas interesuje, jest najwyraźniej wyrażone w filozofii Hegla i Spinozy. Hegel uważał, że wolność jest świadomą koniecznością. Jednak ten myśliciel, głosząc wolną wolę, zasadniczo daje mu "ducha świata" (to jest absolutny pomysł), a nie osobę. W końcu nie można powiedzieć, że człowiek rodzi się wolny. To "duch świata" w Heglu jest ucieleśnieniem wolnej woli w czystej postaci.

Inne trendy w zrozumieniu wolnej woli

Wśród tendencji w rozumieniu wolnej woli przedstawionych w idealistycznej filozofii końca XIX i na początku XX wieku przeważa osobisty (personalistyczny) i dobrowolny indeterminizm. Pozytywistyczna postawa również nie dotyka tego problemu. Bergson łączy obie te tendencje. W obronie wolnej woli odwołuje się do wyjątkowości i wartości organicznej stanów mentalnych, których nie można rozłożyć na pewne odrębne elementy, a zatem nie wywołują przyczynowych przyczyn. Windelbandt uważa akty wolicjonalne w niektórych przypadkach za wolne, aw innych za przyczynowo-skutkowe.

Również problem wolnej woli znajduje się w centrum uwagi ateistycznego egzystencjalizmu (Camus, Sartre), który widział osobę absolutnej wolności zakorzenioną w "niczym" (to znaczy w absolutnej otwartości bytu, potencjalności, możliwości), która przeciwstawiała się światu zewnętrznemu, redukując w efekcie do własnej woli i wolność obojętności przechodzi w bunt.

Filozofia życia

Ten irracjonalny kierunek filozofii powstał w Europie pod koniec XIX wieku. Jej założycielem jest F. Nietzsche. Filozofia życia została rozwinięta w pismach A. Bergsona, V. Ditleya, Schopenhauera i Spenglera. Przeciwstawiała się ery romantyzmu i racjonalizmu panującego w tym czasie. Schopenhauer, łącząc idee kantowskie i buddyjskie, oświadczył, że najważniejsza jest wola świata.

Nietzsche odrzucił użycie racjonalizmu i rozumu w filozofii, ponieważ może zabić życie. Proponowano polegać na uczuciach, intuicji jako wiedzy. Dlatego Nietzsche zdecydował się na jeden z nich główne problemy filozofii - związek myślenia (rozumu) i życia. Rozdzielił je i przyciągnął uwagę wielu innych myślicieli. Ten filozof, wprowadzając pojęcie "życia", powiedział, że to ona była źródłem wszystkiego. Wszystko pochodzi od życia: świadomość, materia, żywe istoty i tak dalej. Życie, jego zdaniem, nie znika w absolutach, jak to jest nieodłączne w nas samych. Nietzsche także wprowadził nową koncepcję - "wolę władzy". Ona jest główną siła napędowa ewolucji jego bodziec i przenika całe istnienie człowieka.